“Bong gân cổ chân” hay “lật sơ mi”
- Đây là cách gọi dân gian, thực chất là tổn thương (giãn, rách một phần hoặc đứt) các dây chằng vùng cổ chân, thường do động tác xoay hoặc lật bàn chân quá mức.
- Hay gặp nhất là khi bàn chân bị lật vào trong (inversion) khi chạy, nhảy, đi trên mặt phẳng không đều.
Các dây chằng vùng cổ chân dễ bị tổn thương chia làm hai nhóm chính:
- Dây chằng bên ngoài (lateral ligaments) – thường gặp nhất (80–90% trường hợp)
- ATFL (Anterior talofibular ligament – Dây chằng mác sên trước) bị tổn thương nhiều nhất khi lật bàn chân vào trong.
- CFL (Calcaneofibular ligament – Dây chằng mác gót) thường tổn thương khi chấn thương nặng hơn.
- PTFL (Posterior talofibular ligament – Dây chằng mác sên sau) hiếm khi tổn thương đơn độc, thường trong bong gân rất nặng hoặc trật khớp.
- Dây chằng bên trong (deltoid ligament)
- Ít gặp hơn, chỉ tổn thương khi bàn chân lật ra ngoài (eversion) hoặc gãy xương kèm theo.
Riêng dây chằng chày – mác dưới (syndesmosis) gắp trong tổn thương nặng “high ankle sprain”, ít gặp hơn nhưng hồi phục lâu.
Tóm lại bong gân cổ chân khả năng cao có tổn thương dây chằng cổ chân, hay gặp nhất là dây chằng mác sên trước (ATFL), tiếp theo là mác gót (CFL), nặng hơn có thể kèm tổn thương nhiều dây chằng hoặc xương.
