Đau lưng là triệu chứng rất thường gặp, đặc biệt ở người lớn tuổi. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều đơn thuần do thoái hóa hay thoát vị đĩa đệm. Trong thực hành chuyên khoa cơ xương khớp, chúng tôi từng gặp những bệnh nhân lớn tuổi mắc bệnh viêm mạn tính nhiều năm mà không được phát hiện sớm. Một trong số đó là Viêm cột sống dính khớp thể trục.
Trường hợp lâm sàng điển hình
Bệnh nhân nam, 80 tuổi, đến khám tại phòng khám Y khoa Cần Thơ vì đau lưng kéo dài nhiều năm, tư thế ngày càng khom. Khám ghi nhận hạn chế vận động rõ, đau lưng lan chân phải.
Kết quả X-quang cho thấy hình ảnh cầu xương bắc cầu nhiều tầng, dính các thân đốt sống. Xét nghiệm HLA-B27 dương tính. MRI ghi nhận thoát vị đĩa đệm L5-S1 chèn ép rễ thần kinh.
Chẩn đoán chính là viêm cột sống dính khớp thể trục giai đoạn muộn, kèm thoát vị đĩa đệm và thoái hóa cột sống tuổi già. Trong trường hợp này, thoát vị đĩa đệm là yếu tố gây đau lưng lan chân, nhưng bệnh lý nền quyết định tình trạng gù lưng và cứng cột sống nhiều năm qua là viêm cột sống dính khớp.
Viêm cột sống dính khớp thể trục – Bệnh viêm mạn tính âm thầm
Đây là bệnh lý viêm mạn tính ảnh hưởng chủ yếu đến cột sống và khớp cùng chậu. Bệnh thường khởi phát từ tuổi trẻ (20 – 40 tuổi), nhưng nếu không được chẩn đoán sớm bệnh có thể tiến triển âm thầm đến khi gây dính cột sống gần như hoàn toàn.
Đặc điểm lâm sàng gợi ý:
- Đau lưng kéo dài trên 3 tháng
- Đau tăng về đêm, cứng lưng buổi sáng kéo dài
- Đỡ đau khi vận động, nặng hơn khi nghỉ ngơi
- Giảm dần độ linh hoạt cột sống
- Tư thế ngày càng gù khom
Đặc điểm hình ảnh học:
- Syndesmophyte (cầu xương mảnh bắc cầu dọc thân đốt)
- Dính liên tiếp các đốt sống
- Ở giai đoạn muộn có thể tạo hình ảnh “cột sống tre”
Xét nghiệm HLA-B27 giúp hỗ trợ chẩn đoán nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất. Việc đánh giá cần dựa trên lâm sàng, hình ảnh học và xét nghiệm. Đặc biệt ở người cao tuổi, cần phân biệt với các tình trạng cầu xương do thoái hóa đơn thuần, vì hướng điều trị rất khác nhau.
Vì sao chẩn đoán muộn lại nguy hiểm?
Khi cột sống đã dính sẽ làm ảnh hưởng đến biên độ vận động, gù tiến triển ảnh hưởng hô hấp, tăng nguy cơ gãy xương và chất lượng sống giảm rõ rệt. Điều trị ở giai đoạn muộn không thể “làm thẳng lại” cột sống đã dính, mà mục tiêu là kiểm soát viêm và ngăn biến chứng tiếp diễn.
Nguyên tắc điều trị cá thể hóa tại phòng khám Y khoa Cần Thơ
Mỗi bệnh nhân cần được xây dựng kế hoạch điều trị dựa trên:
- Đánh giá lâm sàng
- Hình ảnh học
- Xét nghiệm
- Tuổi, bệnh nền và mức độ tổn thương
Chiến lược điều trị có thể bao gồm:
- Thuốc kháng viêm non-steroid phù hợp
- Thuốc điều hòa miễn dịch hoặc sinh học (khi có chỉ định)
- Điều trị bảo tồn thoát vị đĩa đệm
- Vật lý trị liệu duy trì biên độ vận động
- Theo dõi định kỳ để kiểm soát tiến triển
Nguyên tắc chung là ưu tiên điều trị nội khoa và phục hồi chức năng tối ưu trước khi cân nhắc can thiệp xâm lấn.
Thông điệp dành cho cộng đồng
Đau lưng kéo dài, đặc biệt cứng lưng buổi sáng và tư thế ngày càng khom thì không nên xem nhẹ. Nhiều trường hợp được chẩn đoán là “thoái hóa” trong nhiều năm nhưng thực chất là bệnh viêm mạn tính. Phát hiện sớm viêm cột sống dính khớp thể trục giúp kiểm soát viêm, làm chậm tình trạng dính khớp và bảo tồn chức năng vận động lâu dài. Điều quan trọng không phải là giảm đau tức thời, mà là điều trị đúng bệnh và theo dõi bền bỉ theo thời gian.
